kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 06-04-2008 voor het laatst bewerkt.

Poezie

De poëzie (v.)

1 dichtkunst
2 de gedichten van een dichter, een periode of een volk => dichtwerk

De poëzieleer == poëtica

Een gedicht (Poëzie) is een stuk tekst waarvan niet alleen de inhoud maar ook de vorm belangrijk is. Het grote verschil tussen proza, de meest gebruikte vorm voor verhalen, en poëzie, de vorm van veel gedichten, is: orde en regelmaat. De traditionele dichter ordent woorden tot verzen die een bepaalde vaste structuur of vorm hebben, waarvan rijm vaak een belangrijk onderdeel is, en brengt die samen in strofen of gedichten die een regelmatige opbouw vertonen. In een traditioneel gedicht geldt vaak een vast metrum, vaste verslengte en vast rijmschema.

Metrum (ritme)
Veel gedichten kun je 'op de maat' lezen, alsof het een wandelversje is. Dat komt door de regelmatige afwisseling van beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen. Vooral de wat oudere gedichten zijn vaak met een duidelijk metrum gemaakt.

Strofenbouw
De strofe, ~n/~s == geheel van versregels dat een gedicht of onderdeel daarvan vormt.
Zoals prozateksten zijn ingedeeld in alinea's, zijn poëzieteksten (vaak) ingedeeld in strofes. Het is net zoiets als bij popsongs waar je de liedjes verdeeld in coupletten en refreinen. Zo'n couplet of refrein heeft dan telkens weer hetzelfde aantal regels.

Het rijm ~en == gelijkheid van klank in niet te ver van elkaar verwijderde lettergrepen, ook eenvoudig gedicht.
Tot de gewone man leerde lezen en schrijven rijmden gedichten altijd, omdat ze daardoor makkelijker te onthouden waren. Rond de jaren zeventig-tachtig van de vorige eeuw 'mocht' rijmen niet meer in serieuze poëzie, op het ogenblik mag gelukkig alles weer. Wel is het zo dat er maar enkele rijmvormen worden gerekend onder de serieuze poëzie: kwatrijn, sonnet, villanelle, soms een rondeel. Waarschijnlijk omdat deze vormen door beroemde dichters, zoals Shakespeare, Dylan Thomas e.d. gebruikt zijn.

. Het kwatrijn, ~en == gedicht of strofe van vier regels, gewoonlijk met afwisselend rijm.
. Het sonnet, ~ten == lyrisch gedicht van 14 vijfvoetige, meestal jambische regels, nl. twee strofen van 4 regels door 2 rijmen verbonden, de kwatrijnen, en twee strofen van 3 regels die uit tweemaal 3 rijmen of driemaal 2 rijmen bestaan, de terzetten => klinkdicht
. De villanelle == gedicht van negentien regels verdeeld over eerst vijf terzinen en dan één afsluitend kwatrijn
. Het rondeel, -delen == meestal dertienregelig gedicht met slechts twee rijmklanken => rondeau

De andere rijmvormen worden vaak als 'light verse' beschouwd. Wat niemand mag verhinderen om ze eens uit te proberen, er zijn hele mooie en oude vormen van gedichten bij.

Er bestaan drie soorten rijmklanken: volrijm, assonantie (halfrijm) en alliteratie (halfrijm)

Van volrijm spreekt men bij gelijkheid van klank (rijm) aan het einde van de beklemtoonde lettergrepen.
Er is sprake van rijm wanneer aan de volgende vier voorwaarden is voldaan:
- gelijkheid van de klinkers in de laatste beklemtoonde lettergreep
- gelijkheid van alle klanken volgend op de laatste beklemtoonde lettergreep
- verschil in de medeklinkers voorafgaand aan de laatste beklemtoonde lettergreep
- vergelijkbare klemtoonstructuur
Voorbeelden: haren - bedaren, ding - spring, waar - daar, Sinterklaas - pieterbaas.

De assonantie (v.), ~s == rijm waarin de klinkers overeenkomen => halfrijm, klinkerrijm
Van halfrijm spreekt men bij gelijkheid van klank (rijm) de klinkers van de beklemtoonde lettergrepen. Halfrijm wordt ook wel assonantie of klinkerrijm genoemd.
Voorbeelden: kinderen - verslingeren, bewegen - lepel, diep - niet, lief - diep

De alliteratie (v.), ~s == beginrijm
Van beginrijm, ook alliteratie of stafrijm genoemd, spreekt men bij gelijkheid van klank (rijm) aan het begin van de beklemtoonde lettergrepen.
Voorbeelden: droom - dorp, dier - dame, achter - alles, heerlijk - helder - Heineken, grandioos - gebrouwen - Grolsch, bedienen - gedaan, vriendelijk - vriend ...
. Een tweetal bekende voorbeelden van beginrijm zijn de rijmpjes Wie weet waar Willem Wever woont? en Liesje leerde Lotje lopen langs de lange Lindelaan, maar toen Lotje niet wou lopen, toen liet Liesje Lotje staan (ook: Leentje leerde Lotje lopen...).
. Beginrijm komt vaak voor in zegswijzen: paal en perk, lief en leed, Schots en scheef, met man en muis, huis en haard.
. Veel albums van Suske en Wiske hebben een titel met beginrijm, net als de boekenserie van Bob Evers. Beginrijm is ook populair in namen van stripfiguren: Donald Duck, Mickey Mouse, Terpen Tijn, Bulle Bas.

Websites: Literatuurgeschiedenis Dichtkunst


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Categorie:Dichtvorm
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 60.