kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 16-04-2009 voor het laatst bewerkt.

samentrekking

Samentrekking

Samentrekking is een vorm van nevenschikking waarbij identieke elementen van de samenstellende delen bij één lid worden uitgedrukt en bij de overige leden worden weggelaten.

Samentrekking komt voor op drie niveaus;
. op het niveau van het woord,
. op het niveau van de woordgroep
. en op het niveau van de zin.

Op het niveau van het woord wordt het weggelaten deel in geschreven taal weergegeven met een streepje.

Voorbeelden van samentrekking zijn:
(1) woordniveau: in- en uitvoer (invoer en uitvoer)
(2) woordgroepniveau: grote en kleine mensen (grote mensen en kleine mensen)
(3) zinsniveau: Zij gaat nooit naar de biscoop, maar regelmatig naar het theater. (Zij gaat nooit naar de bioscoop, maar zij gaat regelmatig naar het theater.)

Zinsniveau
Op het niveau van de zin kan een samengestelde zin een samentrekking zijn. Dan kan een ellips ontstaan zodat de overeenkomende woordgroep niet herhaald wordt. Het weggelaten gedeelte noemen we een gap.
. Vader gaat weg, net zoals moeder (gap: weggaat)
. Die kinderen en volwassenen (gap: die)

Nevenschikking
Bij een nevenschikkend voegwoord moeten in beide (hoofd)zinnen het subject, direct object en indirect object worden herhaald. Dit gaat soms fout, zoals de volgende zin laat zien:
. Hij koopt [...] en zij verkoopt aandelen. (gap: aandelen)

Woordniveau
Een samentrekking kan een woord zijn dat bestaat uit twee vrije morfemen. Het is dan een samenstelling.
. Zeemeermin
. Auto-ongeluk

Of het is een woord bestaande uit een vrij morfeem met een gebonden morfeem eraan vast.
. Jongetje (van jongentje)
. Wasdom

Ook kan een woord samengetrokken worden met een ander woord wegens een overeenkomstig element.
. Voor- en najaar

Soms gebeurt dit ongelijkwaardig.
. Provinciale en rijksbegroting
. Gele en paardenbloemen

Bij eigennamen vindt ook vaak samentrekking plaats.
. Bollywood (Bombay/Hollywood)
. Rabobank (Raiffeisenbank/Boerenleenbank)

Contaminatie
Twee uitdrukkingen of zegswijzen die samengetrokken worden tot een nieuwe, noemen we een contaminatie. Vaak wordt dit als fout gezien, maar soms worden de contaminaties dusdanig vaak gebruikt dat ze geaccepteerd worden.
. Uitprinten (printen/uitdraaien)
. Optelefoneren (opbellen/telefoneren)
. Het klopt als een bus (het klopt als een zwerende vingen/het sluit als een buis) (geaccepteerd)
. Bekritiseren (kritiseren/beoordelen) (geaccepteerd)

Portmanteau
Een portmanteau is een mengvorm van woorden die een eigen betekenis heeft.
. Brunch (breakfast/lunch)
. Benelux (België/Nederland/Luxemburg)


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Samentrekking
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 941.