kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 16-04-2009 voor het laatst bewerkt.

tangconstructie

Tangconstructie

Onder een tangconstructie wordt een constructie verstaan waarbij er een (grote) afstand bestaat tussen delen die bij elkaar horen, bijvoorbeeld:
. tussen delen van een scheidbaar samengesteld werkwoord: Hij bereidt zich terdege, van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat, op het eindexamen voor.
. tussen hulp- en hoofdwerkwoord: Zijn moeder heeft hem vanochtend voordat hij vertrok, net als altijd, een kus gegeven.
. tussen lidwoord en zelfstandig naamwoord: De veertien uit het buitenland afkomstige, ter dood veroordeelde gevangenen.

Tangconstructies met een zeer grote afstand tussen die woorden zijn vaak moeilijk te begrijpen en gelden daarom als stilistisch onjuist.

In de zin 'Terwijl we in de wachtkamer rustig op onze beurt zaten te wachten, werd er een door een dolle hond in zijn been gebeten man binnengebracht, die natuurlijk voor ging' horen een en man bij elkaar, maar deze twee woorden worden door een hele woordgroep gescheiden. Zij houden die woordgroep in een "tang", en dat verklaart de benaming van deze constructie.

Tangconstructies kunnen voor een lezer moeilijk te ontcijferen zijn, doordat zij een groot beroep op zijn geheugen doen. Wanneer hij de tweede poot van de tang bereikt heeft, moet hij zich immers nog herinneren hoe de eerste, bijbehorende poot ook weer luidde. Hieruit volgt dat een tangconstructie moeilijker te bevatten is naarmate:
. het eerste deel van de tang meer betekenis met zich meedraagt, en
. het eerste deel van de tang verder van het tweede verwijderd is.

De betekenis die het eerste deel van de tang met zich meedraagt, moet niet worden verward met de betekenis van dat eerste deel. In de voorbeeldzin hierboven heeft het lidwoord een de betekenis mee van "de een of andere", maar de meegedragen betekenis is veel ruimer: alles wat aan dat lidwoord vooraf gaat, moet ook door de lezer worden onthouden. De zin zou dan ook eenvoudiger zijn geweest als de tangconstructie geheel vooraan had gestaan:
Een door een dolle hond in zijn been gebeten man werd binnengebracht terwijl we in de wachtkamer rustig op onze beurt zaten te wachten.

De tangconstructie zou ook begrijpelijker zijn geworden als de afstand tussen de tangdelen kleiner was geweest: Terwijl we in de wachtkamer rustig op onze beurt zaten te wachten, werd er een door een dolle hond gebeten man binnengebracht, die natuurlijk voor ging. Zijn been was gewond.

Alternatieven
In handboeken wordt veelal afgeraden tangconstructies te gebruiken. Dit komt er in de praktijk op neer dat er geen grote afstand moet bestaan tussen de twee tangdelen (ook wel "grijpers" genoemd). Het criterium "groot" is subjectief; in de zin 'De zieke man werd onmiddellijk behandeld' zal niemand zich eraan storen dat de en man door een woord worden gescheiden. De constructie vraagt geen inspanning van de lezer. Wordt deze inspanning wel gevergd, dan kan het tussengedeelte tussen de tangdelen worden weggehaald: Terwijl we in de wachtkamer rustig op onze beurt zaten te wachten, werd er een man binnengebracht; hij was door een dolle hond in zijn been gebeten en ging natuurlijk voor.

Typen tangconstructies
De bekendste tangconstructies zijn van vier soorten:

Bijzintang of nesting
Het was niet duidelijk wie toen de vlammen uit het dak waren geslagen, de brandweer had opgebeld.
Hier is een bijzin ingesloten in een (onderstreepte) andere bijzin. Een alternatief zou zijn: Het was niet duidelijk wie de brandweer had opgebeld, toen de vlammen uit het dak waren geslagen.

Onderwerp-persoonsvormtang
Onderwerp en gezegde kunnen als tangdelen ver uiteen staan: Spreker, die geen van de aanwezigen tekort wilde doen en reeds lange tijd bij het bewogen verleden van de jubilaris had verwijld, vestigde nu de aandacht op enkele recente prestaties.
Zonder tang (door toevoeging van hij): Spreker wilde geen van de aanwezigen tekort doen en had reeds lange tijd bij het bewogen verleden van de jubilaris verwijld; thans vestigde hij de aandacht op enkele recente prestaties.

Werkwoordelijke tang
Werkwoorden kunnen als tangdelen ver uiteen staan: Hij heeft alle ingelegde gelden op de meest gewetenloze wijze en in zeer korte tijd verkwanseld.
Zonder tang: Hij heeft alle ingelegde gelden verkwanseld, en wel op de meest gewetenloze wijze en in zeer korte tijd.

Lidwoord-naamwoordtang of de nominale tang
Lidwoord en naamwoord kunnen als tangdelen ver uiteen staan, zoals in het voorbeeld van de man en de dolle hond: ...een door een dolle hond in zijn been gebeten man...

Aanvullende voorbeelden
Het programma werd op diverse wijd verspreide locaties, waaronder het Justitiepaleis in Brussel, de Meir in Antwerpen, de Amsterdamse dierentuin Artis en het Waddeneiland Terschelling, opgenomen. Vereenvoudiging kan plaatsvinden door verplaatsing: Het programma werd opgenomen....

Ingewikkelder is:
De voorzitter sprak de in groten getale naar de buitengewone algemene vergadering afgezakte aandeelhouders met veel vuur en verve maar ook met de hem eigen zin voor humor gedurende meer dan drie kwartier toe.
Deze zin kan men vereenvoudigen door de twee delen dichter bij elkaar te brengen ("toe" na "aandeelhouders" plaatsen). Een andere mogelijkheid is verplaatsing en opdeling: De voorzitter sprak de aandeelhouders toe (verplaatsing) die in groten getale naar de buitengewone algemene vergadering afgezakt waren. (vervolgens opdeling) Hij deed dit met veel vuur en verve maar ook met de hem eigen zin voor humor gedurende meer dan drie kwartier.

Deze zin bevat oorspronkelijk een dubbele tangconstructie: de in groten getale naar de buitengewone algemene vergadering afgezakte aandeelhouders is ook op zichzelf namelijk een tangconstructie.

Ambtelijke taal
Een van de kenmerken van "ambtelijk taalgebruik" is het veelvuldig gebruik van tangconstructies. Dit is niet zozeer taalgebruik door ambtenaren, als wel een stijlvorm die vaak wordt geassocieerd met brieven van overheidsinstanties en andere officiële organen.
de met het onderzoek belaste inspecteurs
de door de in artikel 32 bedoelde inrichting veroorzaakte verontreiniging
de vóór de datum van inwerkingtreding van het decreet ingediende aanvragen.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Tangconstructie
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 195.