kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 17-04-2009 voor het laatst bewerkt.

verkleinwoord

Woord met een uitgang die aangeeft dat het om een (heel) klein exemplaar gaat.

Zelfstandig naamwoord
Een verkleinwoord (of: diminutief) is een vorm van een zelfstandig naamwoord die in het Nederlands wordt afgeleid met het achtervoegsel (diminutiefsuffix) -(e)tje, -je, -(m)pje, -kje. In het Zuid-Nederlands of dialecten zijn dit ook -kje, -ke, eke, -ske of -ie), afhankelijk van het naamwoord.

Voorbeelden:
. hond - hondje (= kleine hond)
. man - mannetje of manneke
. bak - bakje of bakske
. broer - broertje
. zus - zusje
. boom - boompje
. woning - woninkje.

Bijvoeglijk naamwoord/bijwoord
Niet alleen zelfstandige naamwoorden kunnen worden verkleind, ook bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden. Het bijvoeglijke naamwoord wordt door de verkleining echter zelfstandig. Een bijwoord blijft bijwoordelijk. Opvallend is dat er dan een -s wordt toegevoegd.

bijvoeglijk naamwoord:
. groen - groentje (hij is nog maar een groentje)
. blauw - blauwtje (een blauwtje lopen)

bijwoord:
. groen - groentjes (je ziet er groentjes uit)
. net - netjes (hij is netjes)
. zacht - zachtjes (zachtjes praten)

Verschillende betekenis
Sommige woorden hebben twee verkleinwoorden, elk met een eigen betekenis.
. bloem - bloempje (= kleine bloem)
. bloem - bloemetje (= bos bloemen, boeket)

Alleen verkleinwoord
Er zijn ook verkleinwoorden die alleen als zodanig voorkomen. Er bestaat geen vorm zonder -je.
. akkefietje
. sneeuwklokje
. theelichtje
. zeepaardje

Hetzelfde geldt voor verkleinwoorden in staande uitdrukkingen.
. boontje komt om zijn loontje
. zijn steentje bijdragen

Eigen betekenis
Soms krijgt een verkleinwoord een eigen betekenis, los van het niet verkleinde woord.
tien (= getal)
. tientje (= geld)
ongeluk (= pech, of erger)
. ongelukje (= ongewenste zwangerschap)
Afrikaan (= iemand uit Afrika)
. afrikaantje (= een plantensoort)
spion (= iemand die spioneert)
. spionnetje (= spiegel aan de buitenkant van een raam)
maan (= hemellichaam)
. maantje (= het wit van je nagel)

Eufemisme
Een verkleinwoord hoeft niet altijd op een verkleining te duiden, soms is het een eufemisme voor iets extra groots, vaak in verband met seks.
. buik - buikje (als van iemand gezegd wordt dat-ie een buikje heeft, wordt bedoeld een dikkere buik dan wat gewoon wordt geacht).
. nummer - nummertje (nummertje betekent o.a. geslachtsgemeenschap)
. slip - slippertje (vreemdgaan)

Tijd
Met betrekking tot het gebruik van tijd wijst het verkleinwoord op het feit dat de spreker of schrijver de tijd waar het om gaat niet als te lang en vervelend ervaart.
. Bij de kassa heb ik een uur moeten wachten voordat ik aan de beurt was.
. Na een uurtje gezellig met haar vriend gekletst te hebben, ging het meisje naar huis.

Maagd
Met het woord 'maagd' is iets aparts gebeurd. Het heeft twee verkleinwoorden, met twee betekenissen. Van één van de verkleinwoorden is weer een 'vergrotende' vorm ontstaan, met ook een eigen betekenis.
Maagd
. Maagdje (kleine maagd)
. Meisje (kind van het vrouwelijk geslacht)
. Meid (jonge, vrouwelijke) hulp in de huishouding


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Verkleinwoord
Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 1901.