kunstbus
Dit artikel is 21-01-2022 voor het laatst bewerkt.
Mail uw opmerking over of aanvulling op dit artikel naar kunstbus@gmail.com

Zagreus

Griekse god der onderwereld, later bijnaam van Dionysus in de Orhpische mysteriën.

Een zeer eigenaardige opvatting van het wezen van de god Dionysos treffen wij aan bij de Orphici, een godsdienstig-wijsgerige sekte, die zich noemde naar de mythische zanger Orpheus uit Thrakië, en zich tot taak stelde helderder begrippen te verspreiden omtrent het leven na de dood en omtrent de zedelijke verantwoordelijkheid, die op iedere mens voor zijn doen en laten rust. In de mysteriën van die Orphici was de voornaamste godheid Dionysos-Zagreus.

Deze godheid, of de zoon van Zeus en Demeter genoemd, of gesproten uit de verbintenis van Zeus met zijn eigen dochter Persephone (een sage, die trachtte de invloed van de krachten van de hemel op de plantengroei symbolisch voor te stellen) is volgens de Orphici de lieveling van zijn vaders, door deze aangewezen om het heelal te beheersen. Daarom maakte Zeus hem tot koning en gaf hem, reeds toen hij nog jong was, meer eerbewijzen dan aan de andere goden.

In de gedaante van een slang verenigde Zeus zich met Persephone en verwekte een zoon, Zagreus, die hij toevertrouwde aan de Cureten, om hem te onttrekken aan de jaloerse woede van Hera. De gemalin van de god echter ontdekte het kind en gaf de Titanen opdracht haar te wreken.

Hera, die al de zonen van Zeus, die niet de hare waren, met een boosaardige haat vervolgde, zond de Titanen op het kind af, na hen te hebben bevolen hun gelaat door het met krijt te besmeren onkenbaar te maken. Hoewel het kind zich door zijn goddelijke kracht in verschillende gedaanten veranderde, moest het toch eindelijk in de ongelijke strijd bezwijken.

Toen Zagreus zich bedreigd zag, nam hij allerlei gedaanten van mensen en dieren aan en veranderde zich tenslotte In een stier. De Titanen nu grepen het dier bij de horens en, na het te hebben uiteengereten, verslonden zij het. Door de zorgen van Apollo werden de resten van de ongelukkige begraven te Delphi. Doch Pallas-Athene slaagde erin het nog lillende hart van Zagreus in veiligheid te brengen en vertrouwde het toe aan Zeus.

Twee van elkaar afwijkende sagen verhalen, dat of Zeus zelf dit hart heeft verslonden, of, dat hij het aan Semele, de moeder van Dionysos, heeft gegeven. Of uit Zeus zelf, of door zijn toedoen wordt dan de jongere Dionysus geboren, die de koning, de bevrijder, het heil van de wereld zou wezen. Deze mythe van de herrijzenis van Zagreus is het voorwerp geweest van een bijzondere cultus bij de Orphische mysteriën.

De Titanen, die Zagreus hadden verscheurd, werden door de bliksem van Zeus zodanig getroffen, dat zij tot as verbrandden. Uit die as nu, die met het bloed van Zagreus was vermengd, zijn de mensen gesproten. En juist daaruit laat zich het menselijk karakter verklaren. De lust tot het kwade, die ieder mens met zich meedraagt, vindt zijn oorsprong in de as van de Titanen; de neiging om goed te doen spruit voort uit het onder die as gemengde bloed van Zagreus. Kortom, de tweestrijd tussen goed en kwaad, die in elk menselijk gemoed heerst, wordt symbolisch voorgesteld door de vermenging van wat Titanisch, d.i. woest en ruw, en wat Dionysisch, d.i. goed, zuiver en rein is.

De leerstellingen van de Orphici werden in een geheime eredienst, in zogenaamde mysteriën verkondigd.

Klik hier voor informatie over auteurs, literatuur en websites waar veelvuldig uit geciteerd of geparafraseerd is.